SZCZEGÓŁY ATRAKCJI TURYSTYCZNEJ
Kategoria: Dziedzictwo kulturowe

Osiedle Giszowiec


Osiedle Giszowiec w Katowicach to unikatowa na skalę europejską kolonia robotnicza, zbudowana w latach 1906-1910 dla pracowników zakładów przemysłowych – głownie kopalni „Giesche” (później „Wieczorek”), należących do spółki „Georg von Giesche’s Erben” (pol. Spadkobiercy Jerzego Giesche). Kolonię zaprojektowali Emil i Georg Zillmannowie, wdrażając w życie ideały „miasta – ogrodu”. Do dziś zachowały się domy mieszkalne i obiekty użyteczności publicznej.

Giszowiec

Giszowiec jest jedną z dzielnic Katowic, położoną około 6 km na południowy-wschód od centrum miasta. W granice Katowic został włączony dopiero w roku 1960. Do dnia dzisiejszego osiedle otoczone jest ładnymi lasami. Na początku XX wieku tereny Giszowca (wówczas Gieschewald) wchodziły w skład gminy Janów i należały do wielkiego koncernu przemysłowego „Spadkobiercy Jerzego Giesche”. W tym czasie spółka rozpoczynała właśnie eksploatację kolejnych pokładów węgla, jej władze postanowiły więc zbudować tutaj duże osiedle robotnicze, głównie dla górników i kadry urzędniczej kopalni „Giesche” (później działającej pod nazwą „Wieczorek”). Przygotowanie projektu osiedla zlecono wybitnym architektom z Berlina Emilowi i Georgowi Zillmannom. Ci zrealizowali w Giszowcu ideały „miasta – ogrodu”, w którym pochodzący na ogół ze wsi górnicy czuliby się jak u siebie w domu. Pierwszy etap budowy osiedla zamknął się w latach 1906-1910. Stanęły wówczas najczęściej dwurodzinne parterowe domy mieszkalne, różniące się między sobą m.in. rodzajem przykrycia dachowego. Przy domach były ogródki i ubikacje, a na ulicach – hydranty. Mieszkańcom służyły np. gospoda, fabryka lodu, piekarnie, sklepy, kantyna, jadłodajnia, łaźnia, pralnia czy magiel. W następnych latach osiedle  Giszowiec rozbudowano o kolejne budynki. Kursowała tu nawet kolejka wąskotorowa zwana Bałkan Ekspresem.

Osiedle Giszowiec dzisiaj

Dziś centrum Giszowca stanowi rozległy Plac Pod Lipami. Warto zobaczyć, stojącą przy nim, karczmę śląską (obecnie Dom Kultury Szopienice – Giszowiec). Obok karczmy znajdziemy „Gawlikówkę. Izbę śląską” z galerią obrazów Edwarda Gawlika. Ciekawe są także budynki nadleśnictwa, szkół i sklepów oraz same domki robotnicze. Na zachód od centrum osiedla zachowała się neobarokowa willa dyrektorska. Wyjątkowa architektura Giszowca „zagrała” w wielu filmach fabularnych, w tym w „Paciorkach jednego różańca” Kazimierza Kuca. Osiedle Giszowiec znajduje się na Szlaku Zabytków Techniki Województwa Śląskiego.

Kronika Szlakowa

Dokładnie sto lat temu powstała w Katowicach osada górnicza Giszowiec. Architekci, Emil i Georg Zillman, zabudowę Giszowca wzorowali na projektach chat wiejskich. Projektów architektonicznych, na podstawie których budowano domy, było kilkadziesiąt i stojące obok siebie dwa budynki nigdy nie wyglądały tak samo. Na terenie Giszowca zlokalizowane były budynki łaźni, pralni, magla, nadleśnictwa, jadłodajnia, kantyna, 8 pieców chlebowych, trzy duże szkoły powszechne, sklepy, gospoda, a nawet fabryka lodu. Osiedle Giszowiec miało również swój „epizod amerykański” - na terenie osady w latach dwudziestych XX w. wybudowano niewielką kolonię, w której mieszkali amerykańscy pracownicy z rodzinami. Wolny czas Amerykanie spędzali grając na Giszowcu w golfa. Tuż za ich kolonią rozciągały się bowiem olbrzymie pola golfowe.

Lokalizacja
plac Pod Lipami 1 3-3a
40-476 Katowice
Katowice
Aglomeracja Górnośląska, Śląsk
w mieście
Kontakt
: +48 32 206 46 42
: sekretariat.giszowiec@mdk.katowice.pl
: mdk.katowice.pl
Informacje ogólne
: osiedla robotnicze, zabytki techniki, zabytkowa zabudowa/układ urbanistyczny
Ceny i udogodnienia
: kawiarnia, przewodnik, sklep z pamiątkami
: parking
Dostępność
: cały rok
Atrakcje
Trasy
Galerie

Zobacz też wirtualne wycieczki

Audiowycieczki z tego miasta
Zapraszamy na audiowycieczkę po Katowicach!
We invite you to an audio tour of Katowice.
We invite you to an audio tour of Katowice - Nikiszowiec.
Zapraszamy na audiowycieczkę po Katowicach!
Pliki dźwiękowe
0588
/Media/Default\.MainStorage\Poi\cldyx4ug.tbj\0588.mp3

W pobliżu
Katowice
Teren wydobywczy kopalni jest jednym z najdłużej eksploatowanych na Górnym Śląsku. Wydobycie węgla w Giszowcu rozpoczęto pod koniec XVIII wieku, zaś korzenie „Wieczorka” sięgają pierwszych dziesięcioleci wieku XIX. Przez długi czas kopalnia funkcjonowała pod nazwą „Giesche”, a obecną otrzymała po II wojnie światowej. Wart odszukania jest chociażby szyb „Pułaski”, przy którym zobaczymy efektowny gmach cechowni, zaprojektowany przez Zillmanów.
Katowice
Osiedle Nikiszowiec w Katowicach, wraz z nieodległym Giszowcem, zaliczają się do najciekawszych realizacji kolonii robotniczych w Europie z przełomu XIX i XX wieku. Obydwa osiedla zaprojektowali na zlecenie spółki „Spadkobiercy Jerzego Giesche” wybitni berlińscy architekci – Emil i Georg Zillmannowie. Budowę Nikiszowca rozpoczęto w roku 1908. Wzniesiono dziewięć ceglanych kwartałów bloków, obiekty użyteczności publicznej, a także kościół.
Katowice
Dział Etnologii Miasta mieści się w gmachu dawnej pralni, magla oraz łaźni, stanowiącym integralną część zabytkowego osiedla robotniczego Nikiszowiec w Katowicach. Na ekspozycjach zobaczyć można wnętrza typowego mieszkania górniczego na Nikiszowcu oraz prześledzić cykl prania, maglowania i suszenia stosowany 100 lat temu.
Katowice
Dolina Trzech Stawów to liczące ponad 60 ha tereny zielone, położone w śródmiejskiej dzielnicy Katowic - Muchowcu. Katowiczan przyciągają tutaj możliwości rekreacji: duże zbiorniki wodne, z częściowo zagospodarowanymi nabrzeżami. Znajdziemy tutaj m.in. przystań wodną, kąpielisko z plażą czy ścieżki rowerowe i rolkowe. W Dolinie często organizowane są także duże imprezy muzyczne.
Katowice
Aeroklub Śląski może się pochwalić ponad osiemdziesięcioletnimi tradycjami - założony bowiem został na przełomie lat 20. i 30. ubiegłego wieku. Jego wychowankami są m.in.: Edward Makula – szybowcowy mistrz świata, Waldemar Ozga – wybitny pilot balonowy, Edward Ciapała – wicemistrz świata w modelarstwie lotniczym i wielu innych, świetnych pilotów. Aeroklub użytkuje powstałe w latach 20. ubiegłego wieku sportowe lotnisko w Katowicach Muchowcu.
Katowice
W położonej na wschód od centrum miasta dzielnicy Katowic, Janowie, odnajdziemy największą prywatną galerię sztuki w Polsce – umiejscowiono ją w budynkach dawnej cechowni i łaźni szybu „Wilson” na terenie Kopalni Węgla Kamiennego „Wieczorek”. Galeria może się pochwalić powierzchnią wystawienniczą liczącą prawie 2500 metrów kwadratowych! Otwarli ją Monika Paca i Johann Bros, zapraszając do współpracy grono plastyków, muzyków, aktorów i innych twórców oraz miłośników sztuki współczesnej.
zobacz więcej
Szlak Kulinarny Śląskie Smaki
Katowice
W hotelu znajduję się nowoczesna Restauracja SmaQ, która ze względu na swoją lokalizację w centrum miasta, stanowi ideal... więcej>>
Mysłowice
Są takie miejsca gdzie wchodzisz i od razu czujesz się jak w gościnie u przyjaciół.
Katowice
Moodro restaurant to niepowtarzalny lokal w starej maszynowni należącej do Muzeum Śląskiego w Katowicach. Tradycje nasze... więcej>>
Katowice
Restauracja sunlight to wizytówka hotelu, dostępna nie tylko dla gości hotelowych. Wypełniona światłem i otwarta, choć j... więcej>>
Gastronomia
Katowice
Dworek Pod Lipami, to miejsce, gdzie krzyżują się szlaki kulinarne nie tylko polskie ale i światowe.
Katowice
Arena Pub to dyskoteka, która mieści dwie sale oraz duży ogródek, pierwsza sala urządzona jest na sportowo, natomiast druga utrzymana jest w stylu rockandrollowym.
Katowice
Pli Pla Plo to kawiarnia, w której można znaleźć bogatą ofertę deserów, kaw i przekąsek. Miło spędzić czas oraz zrelaksować się.
zobacz więcej